Charlie Parker, pseudonim Bird (ur. 29 sierpnia 1920 w Kansas City, zm. 12 marca 1955) – amerykański saksofonista jazzowy, który wywarł znaczący wpływ na jazz.
Wybitni innowatorzy nowoczesnego bopu od Lestera Younga po Buda Powella i Sonny Rollinsa byli w latach rodzenia się nowego trendu pod wpływem osobowości, sztuki i gry saksofonisty Charliego Parkera. Styl wypracowany przez "Birda" był abstrakcyjny, twardy, asentymentalny, oparty głównie na galopujących tempach, wrażliwy i nerwowy. Był to także twórczy bunt przeciw wszystkiemu, co było w muzyce jazzowej przed bebopem. Gdyby Parker - pisze krytyk L. Feather - miał zamiar odwołać się do praw ścigających plagiat, mógłby śmiało pozwać do sądu każdego, kto nagrywał płyty jazzowe. Nie ma bodaj muzyka, który mógłby pochwalić się jakimkolwiek sukcesem w dziedzinie jazzu, a który świadomie lub też nieświadomie nie uległby wpływom Charliego Parkera. Jego osiągnięcia muzyczne z punktu widzenia tonalnego, rytmicznego, melodycznego i harmonicznego stanowią nowy wzór nie tylko dla saksofonistów, lecz także dla wszystkich postępowych muzyków.
W historii jazzu postać Parkera to jeden z tragiczniejszych epizodów. Pochodził z nizin społecznych Kansas City i bardziej pociągała go tętniąca życiem ulica i knajpy niż dom i szkoła. Jako kilkunastolatek trafił do więzienia (gdzie nadano mu przydomek "Yardbird", później "Bird") oskarżony o narkomanię. Nie mając żadnego przygotowania muzycznego z uporem maniaka ćwiczył grę na szkolnym saksofonie altowym, by niebawem samodzielnie dojść do takiej perfekcji, że zaproponowano mu pracę w miejscowej orkiestrze. W okresie tym gra Parkera była przedmiotem ostrej krytyki. Najciekawiej wspominał okres gry w zespole George’a E. Lee oraz w licznych popularnych już wtedy grupach Kansas City (np. zespoły Jaya McShanna, Lawrence’ a Keysa). Muzycy, wspominając pierwsze zetknięcie z jego grą na saksofonie, mówią o czymś w rodzaju religijnej konwersji. Kansaskie środowisko jazzowe cechowała niezwykle ostra konkurencja wśród saksofonistów (Ben Webster i Herschel Evans także pochodzili z tego miasta). Zanim jeszcze zyskali pozycję amerykańskich znakomitości, zwykli wyzywać przybywające do miasta gwiazdy saksofonu na "turnieje" (blowing matches). Estetyka Charliego Parkera była artystycznym owocem tego współzawodnictwa. Muzyki w Kansas można było słychać "na żywo" od wieczora do rana, co wiązało się z dość niedbałym egzekwowaniem przepisów o prohibicji.
Początkowo, w czasie nauki w szkole Crispus Attucks High, Parker grał na saksofonie barytonowym, a w 1931 r. otrzymał w prezencie od matki saksofon altowy. Porzucił szkołę w wieku 14 lat i poświęcił się całkowicie grze na swym instrumencie. Przedwczesny publiczny występ w klubie High Hat - Parker zgubił się w połowie improwizacji na temat Body And Soul - sprawił, że na trzy miesiące porzucił instrument. Podobna porażka spotkała go ponownie 1937 r., kiedy weteran jazzu, bębniarz Jo Jones, rzucił mu pod nogi wielki talerz na znak, że ma zejść z estrady. Jazzowe ostrogi zaczął zdobywać w zespołach kierowanych przez Tommy’ego Douglasa (1936-37) i Bustera Smitha (1937-38). Wiele dała mu trasa z George’em E. Lee, jak też instruktaż z zakresu harmonii u pianisty Carriego Powella.
Ale prawdziwy zawodowy przełom nastąpił w 1938 r. dzięki pracy w big-bandzie Jaya McShanna, zespole, z którym Parker dokonał w 1941 r. swych pierwszych nagrań. Solówki Parkera na Sepian Bounce, The Jumpin' Blues i Lonely Boy Blues sprawiły że publiczność coraz uważniej zaczęła słuchać gry (a zwłaszcza niekonwencjonalnej harmonii) młodego saksofonisty. W 1939 r. Parker pojawił się w Nowym Jorku, który mamił go nie tylko nowoczesnością, lecz także dał szansę pokazania się ze swoimi pomysłami w klubach Harlemu, Manhattanu i Greenwich Village. Przez rok grał w Clark Monroe’s Uptown House, gdzie miał okazję wspólnego tworzenia karkołomnej (jak na ówczesne, swingowe czasy) muzyki z artystami tej miary, co Dizzy Gillespie, Thelonious Monk, Charlie Christian, Kenny Clarke. Często wracał także do współpracy z pianistą Jayem McShannem.
Krótka współpraca z Earlem "Fatha" Hinesem (1942-43) i Billym Eckstine’em (1944) doprowadziły do współpracy z Dizzym Gillespiem, czarnym muzykiem wrzącym, podobnie jak Parker, od nowych pomysłów i podobnie niepokornym duchem. Parker przeniósł się do nowojorskiego Harlemu, zabierając ze sobą doświadczenia z pracy bigbandowej. W klubach przy 52 Ulicy zwłaszcza w spotkaniach w Minton’s Playhouse muzycy rozgrywali kansaskie cutting contests. Parker eksplorował tu nową muzykę razem z Dizzym, bębniarzami Kennym Clarkiem i Maxem Roachem, włączając harmoniczne pomysły Charliego Christiana i Theloniousa Monka. Zawikłane tematy wykonywane w unisonie w szaleńczym tempie zniechęcały mniej utalentowanych muzyków do wspólnego grania. Perkusiści (Clarke i Roach) zastąpili tradycyjne wybijanie rytmu na werblu i wielkim bębnie, pracą na wielkim talerzu (ride cymbal), używając bębna basowego i werbla do podbijania akcentów, co zagrzewało solistów do jeszcze większej inwencji. Parker budował swe linie melodyczne na górnych tonach harmonicznych rozbudowując dotychczasową formułę jazzu. Najprecyzyjniejsza relacja twórcza zachodziła między Gillespiem i Parkerem, którzy pracując nad stworzeniem podstaw harmonicznych i rytmicznych doprowadzają do wykształcenia się form jazzu nowoczesnego, enigmatycznie nazwanego później bebopem.
Parker jest także aktywny poza eksperymentami bebopu. Koncertuje z Noble’em Sissle’em i Earlem Hinesem, Cootiem Williamsem i Andym Kukiem. Odbywa trasÄ™ koncertowÄ… z orkiestrÄ… Billa Eckstine’a (grajÄ…cej dużo nowoczeÅ›niej niż inne popularne big-bandy swingowe). Debiut nagraniowy Parkera odbyÅ‚ siÄ™ we wrzeÅ›niu 1944 r. z zespoÅ‚em Tiny’ego Grimesa (album The Savoy Sessions z ciekawymi solowymi improwizacjami Parkera w Red Cross czy Tiny’s tempo). W 1945 r. wytwórnia Savoy Records jak i kilka innych mniej znanych, jak Guild, Manor Comet zaczęła wydawać na pÅ‚ytach 78-obrotowych muzykÄ™ okreÅ›lanÄ… jako bebop. Muzyka dobywajÄ…ca siÄ™ z parkerowskiego altu - zwiewna i gwaÅ‚towana, smutna i radosna - przemieniÅ‚a siÄ™ w symbol wszystkiego nowoczesne i stylowe. PrzeÅ‚omowe okazaÅ‚o siÄ™ nagranie In The Beginning dokonane przez duet Parker-Gillespie i swingowÄ… sekcjÄ™ rytmicznÄ… (Cozy Cole, Sid Catlett). Szczególnie ciekawe byÅ‚y nowoczesne interpretacje kompozycji Gillespiego: Dizzy Atmosphere, Groovin’ High, Salt Peanuts, Shaw Nuff. Już same tutuÅ‚y utworów (jak Koko, Shaw Nuff, Now’s the Time) oznajmiaÅ‚y nadejÅ›cie nowej epoki.
Podróż "Birda" na Zachodnie Wybrzeże i koncerty w słynnym klubie Billy’ego Berga przyczyniły się do szalonej ekspansji nowoczesnego jazzu. Ale ujawniły też problemy: uzależnienie Parkera od heroiny. W styczniu 1946 r. organizowano Parkerowi promocyjny koncert harmonii w Los Angeles, w tym samym roku artysta dokonał serii słynnych nagrań dla wytwórni Dial, kierowanej przez Rossa Russela (autora beletryzowanej biografii Bird Lives). W nagraniach towarzyszyli mu m. in. Howard McGhee, Lucky Thompson, Wardell Gray i Dodo Marmarosa. Po słynnej sesji Loverman, która odbyła się w lipcu 1946 r., artysta podpalił swój pokój hotelowy. Zamknięto go na oddziale psychiatrycznym więzienia w Los Angeles. Wyrokiem sądu spędził sześć miesięcy w centrum rehabilitacyjnym dla narkomanów w szpitalu Camarillo (co uwiecznił w Relaxin' in Camarillo z 1947 r.). Wracając na estradę dokonał (dla Dial Records) rewelacyjnych nagrań (w jednej z sesji wziął udział także Erroll Garner).
Popularność jazzu nowoczesnego oraz prekursorów nowego trendu pozwoliła Parkerowi i Gillespiemu na większą swobodę w lansowaniu pomysłów. Wokół Parkera skupiali się muzycy, podzielający fascynację bebopem: Miles Davis, Max Roach, Bud Powell, Thelonious Monk, Charlie Christian, John Lewis, Duke Jordan. Równocześnie Gillespie i Parker zaczęli pracować na własny rachunek: "Bird" pojechał jeszcze na wspólne koncerty i nagrania do Kalifornii, ale wrócił do Nowego Jorku już jako lider nowego kwintetu, z którym regularnie koncertował w klubie Three Deuces. Po powrocie do Nowego Jorku założył (z Milesem Davisem i Maxem Roachem) zespół dokonując z nim w listopadzie 1947 r. nagrania kilku klasycznych płyt w tym m.in. własnych kompozycji Scrapple from the Apple, Klact-Oveeseds-Tene). W 1949 r. Parker wyjechał po raz pierwszy za granicę, by wystąpić na festiwalu w Paryżu. W listopadzie 1950 r. odwiedził Skandynawię.
Żywił głębokie przekonanie, że jego muzykę zacznie traktować się bardziej poważnie po oprawieniu jej w klasyczną instrumentację. Dzisiaj seria albumów With Strings brzmi staromodnie, ale w tamtych latach okazała się komercyjnym sukcesem. Z kolei fani twierdzili, że gra Parkera, mimo wysokiego lotu, potrzebuje iskry zapalającej od strony improwizatora dorównującego mu formatem. Sugerowano mu nawet by zainteresował się np. muzyką Edgara Varèse’a. Uznanie w środowisku i popularność wśród słuchaczy nie uchroniły Parkera przed poważnymi problemami osobistymi: alkohol i narkotyki, których używał od wielu lat stały się głównym motorem jego życiowej i twórczej egzystencji. Dużo nagrywał, wiele koncertował (także w Europie z warsztatową grupą Granza Jazz At The Philharmonic), komponował wielkie standardy bebopu (np. Relaxin’ At Camlrillo, Home Cooking, Bongo Bop, Bird of Paradise, Embaraceable You, Quasimodo, How Deep Is The Ocean, Bird Feathers, My Old Flame, Confirmation, I Remember You, Swedish Schnapps, KC Blues), lecz coraz wyraźniej nie mógł poradzić sobie z samym sobą.
Ostatni publiczny występ Parkera odbył się w marcu 1955 r. w klubie Birdland: Parker i jego pianista Bud Powell wywołali na estradzie burdę, po czym Powell opuścił klub, a za nim także basista Charles Mingus. Rozczarowany, otyły, drążony chorobami, zmarł Parker osiem dni później w hotelowym apartamencie baronowej Pannoniki de Koenigswarter, bogatej artystokratki i zagorzałej fanki bebopu. Siłą swej osobowości - pisze krytyk A. Hodeir - zasobem i różnorodnością talentu Bird wybijał się w swoim środowisku. Wpływ Parkera jest większy aniżeli wywierali współcześni muzycy. Colemana Hawkinsa cechowało logiczne podejście do muzyki i duża siła wyrazu, Lestera Younga powściągliwość, Django Reinhardta muzyczna poezja. Ale tylko Charlie Parker łączył w sobie wszystkie talenty tamtych. Najważniejsze albumy Wykonawcy Charlie Parker:
Bird of Paradise
Compact Jazz: Charlie Parker
Yardbird Suite (disc 2)
Jazz 'Round Midnight
1945-1954
Yardbird Suite
Early Bird
Chasin' the Bird
Bird of Paradise (disc 1)
Confirmation: Best of the Verve Years (disc 1)
Jazz Masters 15
Ken Burns Jazz
Complete Verve Master Takes (disc 2)
The Complete Verve Master Takes
The Essential Charlie Parker
In A Soulful Mood
The Golden Years Of Jazz Volume 8
The Genius of Charlie Parker
Talkin' Bird
Confirmation: The Best of the Verve Years
The Best of The Bird
The Essence Of Charlie Parker
Bird's Best Bop on Verve
Charlie Parker At Storyville
Cool Blues
Bird
Charlie Parker
Confirmation: Best of the Verve Years (disc 2)
Bird: The Original Recordings of Charlie Parker
Now's The Time
From Dizzy to Miles
The Cole Porter Songbook
Complete Jazz at Massey Hall
Savoy's Charlie Volume 1
The Talented Mr. Ripley
Jam Session
Charlie Parker [2-fer]
Charlie Parker Plays Standards
South of the Border
Charlie Parker With Strings
Chasing the Bird
Bird: The Complete Charlie Parker On Verve
Ornithology
The Complete Savoy & Dial Master Takes
The Bird
A Charlie Parker: A Studio Chronicle 1940-1948
Verve Jazz Masters 15
Live Performances
The Washington Concerts
Best of The Complete Savoy & Dial Studio Recordings
Inni polecani wykonawcy
Amy Winehouse
Amy Jade Winehouse (ur. 14 września 1983), brytyjska piosenkarka, kompozytorka i autorka tekstów.
Winehouse urodziła się w południowej dzielnicy Londynu; wywodzi się z rodziny żydowskiej o tradycjach jazzowych.Jej ojciec jest taksówkarzem, matka - farmaceutką. Amy dorastała w londyńskChet Baker
Chet Baker, właśc. Chesney Henry Baker Jr. (ur. 23 grudnia 1929 w Yale, Oklahoma, zm. 13 maja 1988 w Amsterdamie), amerykański trębacz jazzowy.
W swojej karierze współpracował m.in ze Stanem Getzem, Charliem Parkerem i Dexterem Gordonem. Sławę zdobył poprzez grę w kwartecie z Gerrym MuJamie Cullum
Urodzony w Ramford w Essex. Jego matka Yvonne jest sekretarką w angielskiej firmie, ojciec John pracuje w banku, dziadek był żołnierzem Armii Brytyjskiej, a babka w czasach wojny śpiewała w berlińskich nocnych klubach.
Jamie mieszka w północno-zachodnim Londynie ze swoją dziewczyną.
Duke Ellington
Edward Kennedy "Duke" Ellington (ur. 29 kwietnia 1899 w Waszyngtonie, zm. 24 maja 1974 w Nowym Jorku) - afroamerykański pianista, lider big bandu, kompozytor, wybitna postać w muzyce Stanów Zjednoczonych (nie tylko jazzowej).
Urodzony w Waszyngtonie . Jego rodzice pochodzili z czarneDjango Reinhardt
Django Reinhardt (ur. 23 stycznia 1910, Liberchies, Belgia; zm. 16 maja 1953, Fontainebleau, Francja) - belgijski gitarzysta pochodzenia cygaÅ„skiego. PoczÄ…tkowo graÅ‚ na skrzypach by potem zamienić je na gitarÄ™. W 1928 r. w czasie pożaru wozu cygaÅ„skiego odniósÅ‚ poważne poparzenia i straciÅBill Evans
William John Evans (ur. 16 sierpnia 1929 w Plainfield, zm. 15 września 1980) - jeden z najwybitniejszych pianistów jazzowych XX wieku.
Wybrana dyskografia
New Jazz Conceptions (1956)
Everybody Digs Bill Evans (1958)
Portrait in Jazz (1959)
Undercurrent (z Jimem Hallem) (1959)
ExplorMichael Bublé
Michael Bublé (ur. 9 września 1975 w Burnaby w Kolumbii Brytyjskiej) - kanadyjski wokalista jazzowy, swingowy i aktor. W 2003 nagrał album Michael Bublé, który zdobył sporą popularność na całym świecie. Bublé dysponuje oryginalną, ciepłą barwą głosu. Wykonuje głównie covery (m.in.Madeleine Peyroux
Madeleine Peyroux (ur. 1974 w Athens w stanie Georgia) – amerykańska wokalistka jazzowa, gitarzystka i autorka utworów muzycznych. Śpiewa w charakterystycznym stylu, przypominającym Billie Holiday.
Peyroux urodziła się w stanie Georgia, a dorastała w Kalifornii, Nowym Jorku i Paryżu. ZaNajpopulartniejsze utwoty Wykonawcy Charlie Parker
Chasin' the Bird
- Jazz
- Tom Waits
- Ray Charles
- Nina Simone
- Billie Holiday
- Katie Melua
- Norah Jones
- Miles Davis
- John Coltrane
- Ella Fitzgerald
- Frank Sinatra
- Diana Krall
- Louis Armstrong
- Herbie Hancock
- Thelonious Monk
- Charles Mingus
- Amy Winehouse
- Chet Baker
- Jamie Cullum
- Duke Ellington
- Django Reinhardt
- Charlie Parker
- Bill Evans
- Michael Bublé
- Madeleine Peyroux
- Nat King Cole
- Sarah Vaughan
- Esbjörn Svensson Trio
- Dave Brubeck
- Stan Getz
- Keith Jarrett
- Pat Metheny
- The Cinematic Orchestra
- Cassandra Wilson
- Oscar Peterson
- Pat Metheny Group
- Dinah Washington
- Sonny Rollins
- Melody Gardot
- Koop
- Weather Report
- Chick Corea
- Richard Cheese
- Count Basie
- Dizzy Gillespie
- Pink Martini
- The Bad Plus
- John Zorn
- Wayne Shorter
- George Benson
- Wes Montgomery